Με αφορμή την τριακοστή επέτειο της κρίσης των Ιμίων γράφω το παρόν blog. Είναι μια κρίση που την θυμάμαι. Και μου θυμίζει την τουρκική απειλή, μια απειλή που οι ίδιοι οι Τούρκοι δεν μας αφήνουν να ξεχάσουμε με την συνεχή προκλητικότητά τους.
Ήταν Ιανουάριος του 1996. Εγώ μικρό παιδί γύρω στα δέκα. Στις ειδήσεις έβλεπα τις εξελίξεις για τους Τούρκους που κατέβασαν την ελληνική σημαία από την βραχονησίδα Ίμια και τους δικούς μας που την ξανανέβασαν. Νόμιζα πως αυτό ήταν και τέλος. Λάθος! Τα πράγματα είχαν οδηγηθεί στην μια ανάσα από τον πόλεμο. Τη νύχτα που σήμερα ξέρουμε ως Νύχτα των Ιμίων κοιμόμουν έχοντας σχολείο την επομένη. Δεν πήρα είδηση την επιστράτευση. Το άλλο πρωί η γιαγιά μου που ήρθε να μας ξυπνήσει για το σχολείο, εμένα και τον μικρό μου αδερφό, μας είπε για την επιστράτευση. Μας είπε πως πήραν τον πατέρα μας στις βραχονησίδες Ίμια (είναι δύο, η Μεγάλη Ίμια και η Μικρή Ίμια). Μας είπε και για τον γιο της γειτόνισσας που επιστρατεύτηκε και την ίδια τη γειτόνισσα που έκλαιγε ενώ του ετοίμαζε την αποσκευή με τα απαραίτητα. Μας ήρθε κεραμίδι! Στην κουζίνα τρώγαμε το πρωινό μας με τα μούτρα στο πάτωμα. Δεν ξέραμε πως ο συναγερμός είχε λήξει. Ενώ τρώγαμε, ο πατέρα μας γύρισε σπίτι. Όταν μας είδε με τα μούτρα στο πάτωμα, μας "πούλησε" το παραμύθι πως τάχα τούς είδανε οι Τούρκοι κι από τον φόβο τους πήρανε δρόμο...
Με την εντύπωση πως ο στρατός με τον πατέρα μου είχε όντως πάει στις βραχονησίδες Ίμια (Μεγάλη και Μικρή), αλλά χωρίς το προαναφερθέν παραμύθι, είχα μείνει ως τα φοιτητικά μου χρόνια, οπότε και σε μια κουβέντα με τον πατέρα μου για αυτό το θέμα έμαθα πως εκείνος και οι άλλοι επιστρατευθέντες ήταν σε ένα στρατόπεδο στην Κω, όπου και παρέμειναν ως την λήξη του συναγερμού. Μαρτυρίες έχω κι από φίλους μου που θυμούνται... Κι ακόμα γνωρίζω και για την πτώση ελικοπτέρου του ελληνικού Π.Ν. με αποτέλεσμα τον θάνατο τριών αξιωματικών του που ως σήμερα η κοινή γνώμη τους τιμά ως ήρωες που έπεσαν στο καθήκον τους. Ήταν οι Χριστόδουλος Καραθανάσης, Παναγιώτης Βλαχάκος κι Έκτορας Γιαλοψός.
Ας δούμε όμως τα γεγονότα της κρίσης μέσα από ιστορικές πηγές. Ο τότε πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης περιγράφει τα γεγονότα εκτενώς και με σειρά ημερομηνιών, αρχίζοντας από τα Χριστούγεννα του 1995. Τότε η τουρκική φορτηγίδα (φορτηγό πλοίο) Φιγκέν Ακάτ προσάραξε σε μια από τις δύο βραχονησίδες. Ενώ οι ελληνικές αρχές έσπευσαν να βοηθήσουν στην αποκόλλησή της, ο Τούρκος πλοίαρχος αρνήθηκε τη ρυμούλκηση ισχυριζόμενος πως η βραχονησίδα είναι τουρκική. Η ελληνική πλευρά διεμήνυσε στην Άγκυρα πως αν δεν δεχτεί την ελληνική βοήθεια, τότε η φορτηγίδα θα έμενε επ' αόριστον προσαραγμένη. Η Άγκυρα απάντησε "Ας τη ρυμουλκήσει όποιος θέλει, αλλά πρέπει να ξανασυζητηθεί το θέμα". Στις 28 Δεκεμβρίου 1995, δύο ελληνικά ρυμουλκό έσυραν τη φορτηγίδα στο κοντινό τουρκικό λιμάνι Κιολούκ.
Στις 29 Δεκεμβρίου 1995 η Άγκυρα υποστήριξε πως οι βραχονησίδες Ίμια είναι τουρκικές κι υπάγονται στο Bodrum (Αλικαρνασσός για εμάς). Στις 9 Ιανουαρίου 1996 η ελληνική πρεσβεία απέρριψε τους τουρκικούς ισχυρισμούς. Στις 16 Ιανουαρίου 1996 το ΥΠΕΞ τονίζει στο ΥΕΘΑ μπορεί να οδηγήσει σε επεισόδιο και ζητά να υπάρχει αυξημένη δύναμη στην περιοχή. Στις 22 Ιανουαρίου η κρίση αποσιωπάται από τον ελληνικό τύπο και στις 25 η τουρκική εφημερίδα Χουριέτ αναδεικνύει το περιστατικό της προσάραξης της φορτηγίδας Φιγκέν Ακάτ και αμφισβητεί την ελληνικότητα των Ιμίων. Ο δήμαρχος της Καλύμνου μαζί με έναν ιερέα, έναν πολίτη και τον διοικητή του αστυνομικού τμήματος μετέβησαν στα Ίμια, όπου ο δήμαρχος Καλύμνου ύψωσε την ελληνική σημαία. Την ίδια μέρα ο ελληνικός τύπος αναφέρθηκε στην εσωτερική πολιτική κρίση της Τουρκίας, μία κρίση για την ανάληψη της πρωθυπουργίας μεταξύ Tansu Çiler και Mesut Yılmaz.
Στις 27 Ιανουαρίου Τούρκοι δημοσιογράφοι της εφημερίδας Χουριέτ έφτασαν στα Ίμια με ελικόπτερο, κατέβασαν την ελληνική σημαία και ύψωσαν την τουρκική. Εν συνεχεία, δυνάμεις του πολεμικού μας ναυτικού υπέστειλαν την τουρκική σημαία και ύψωσαν πάλι την ελληνική. Εδώ ο τότε πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης αναφέρει πως το ΥΠΕΘΑ δεν τον είχε ενημερώσει, μολονότι η τοποθέτηση της με άγημα να την φυλάει μπορούσε να αποτελέσει πρόσχημα νέου επεισοδίου. Στις 28 Ιανουαρίου τουρκική λέμβος με ναύτες από τουρκική ακταιωρό πλησίασε τα Ίμια, αλλά ελληνικό περιπολικό σκάφος την ανάγκασε να απομακρυνθεί. Το ελληνικό ΥΠΕΞ προέβη χωρίς καθυστέρηση σε διαβήματα σε Τουρκία, ΝΑΤΟ, ΗΠΑ, Ρωσία, ΟΗΕ και χώρες της ΕΕ. Στην Άγκυρα θεώρησαν πως η Αθήνα εκμεταλλευόταν την εσωτερική κρίση στην Τουρκία για δημιουργία τετελεσμένων. Στις 29 Ιανουαρίου η Άγκυρα δηλώνει πως τα Ίμια ανήκουν στην Τουρκία και με διάβημά της ζητά να ξεκινήσει διμερής διάλογος για τη ρύθμιση του καθεστώτος των βραχονησίδων στο Ανατολικό Αιγαίο. Ωστόσο υπάρχουν διεθνείς κανόνες που ρυθμίζουν το καθεστώς και τις κατοχυρώνουν στην Ελλάδα. Επιπλέον, τις ελληνικές θέσεις υποστηρίζουν οι επίσημοι χάρτες του βρετανικού ναυαρχείου και του αμερικανικού πολεμικού ναυτικού. Κι ακόμα η ελληνική πλευρά δήλωσε προς πάσα κατεύθυνση πως η μόνη διαφορά που μας χωρίζει από την Τουρκία είναι η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας. Όμως οι όποιες αμφιβολίες περί της σοβαρότητας της κατάστασης διαλύθηκαν, όταν στις 29 Ιανουαρίου εμφανίστηκε μια τουρκική φρεγάτα στα Ίμια.
Στις 30 Ιανουαρίου το βράδυ, μετά τη συνεδρίαση της Βουλής, συγκλήθηκε σύσκεψη μεταξύ πρωθυπουργού και αρμοδίων για να λήξει το θέμα. Στο βιβλίο του Πολιτική για μια δημιουργική Ελλάδα 1996-2004, ο Σημίτης περιγράφει αναλυτικά τη σύσκεψη, τις θέσεις του καθενός και τα τηλεφωνήματα προς τις ΗΠΑ. Οι ένοπλες δυνάμεις και τα ΜΜΕ, κατά τον Σημίτη, καλλιεργούσαν κλίμα θερμού επεισοδίου και πολεμικής αναμέτρησης. Πάγιες ελληνικές θέσεις ήταν η αποφυγή τόσο του διαλόγου, όσο και της σύγκρουσης, όπως και η διατήρηση της ελληνικής σημαίας στα Ίμια. Οι ΗΠΑ θέλουν μόνο την αποφυγή της σύγκρουσης, ενώ η ΕΕ απουσίαζε εντυπωσιακά!
Πολεμικά περί τις 1:40' οι Τούρκοι κομάντος κατέλαβαν τη μία βραχονησίδα. Στις 3:30' ο κ. Χόλμπρουκ ενημέρωσε τον κ. Πάγκαλο (ΥΠΕΞ) πως οι Τούρκοι κατέλαβαν και την άλλη βραχονησίδα. Ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ κ. Χρήστος Λυμπέρης είπε πως η λύση είναι ο βομβαρδισμός της βραχονησίδας με τους Τούρκους κομάντο και ο ΠΘ Κώστας Σημίτης τού είπε πως αυτό θα οδηγούσε σε ένοπλη σύρραξη. Στις 5:05' ο Α/ΓΕΕΘΑ κ. Λυμπέρης πληροφορείται πως οι Τούρκοι κομάντος είναι πράγματι στη μία βραχονησίδα. Στο μεταξύ ο Σημίτης ανέθεσε στον Πάγκαλο να προχωρήσει με τον Χόλμπρουκ σε συνεννόηση για απεμπλοκή. Στις 6:00' το πρωί της 31ης Ιανουαρίου 1996, ο Πάγκαλος συμφώνησε με τον Χόλμπρουκ για ταυτόχρονη απόσυρση των ενόπλων δυνάμεων Ελλάδας-Τουρκίας κι ως τις 7:00' -8:00' είχαν φύγει κι οι τελευταίοι στρατιώτες, ενώ οι ΗΠΑ εγγυήθηκαν τη μη επάνοδο των ενόπλων δυνάμεων, ελληνικών και τουρκικών, στην περιοχή. Τέλος, για την απόσυρση της ελληνικής σημαίας από δικές μας βραχονησίδες, ο Σημίτης λέει στο βιβλίο του αυτό πως το αποφασίσανε ομόφωνα για να αποφευχθεί μελλοντική επανάληψη της κρίσης. Κλείνει την αφήγησή του με τις αντιδράσεις των πολιτικών και δεν αναφέρεται στις συνέπειες της κρίσης. Επίσης στο βιβλίο του, ο ΠΘ Κώστας Σημίτης αποσιωπά την επιστράτευση εφέδρων, ανάμεσά τους και ο πατέρας μου, ενώ την πτώση του ελικοπτέρου την αναφέρει χωρίς αναφορά στις απώλειες των αξιωματικών του Π.Ν. που ήταν σε αυτό. Αναλυτικότερη αφήγηση για τα παραπάνω υπάρχει στο προαναφερθέν βιβλίο του Κώστα Σημίτη στις σελίδες 68-74.
Σε γενική αποτίμηση ο Σημίτης περιγράφει το όλο θέμα ως πολιτικό που έπρεπε να λυθεί πολιτικά και το παρουσιάζει ως διπλωματική του επιτυχία.
Μια άλλη πηγή για το θέμα αυτό αποτελεί το βιβλίο Συνοπτική ιστορία της Ελλάδας 1770-2000 του Άγγλου πανεπιστημιακού καθηγητή ιστορίας Richard Clogg, ο οποίος έχει αναγνωριστεί διεθνώς ως αυθεντία στην σύγχρονη ελληνική ιστορία. Κατά τον Clogg η αφορμή για την κρίση ήταν η προσάραξη ενός τουρκικού πλοίου στη μία βραχονησίδα στα τέλη Δεκεμβρίου του 1995 και η άρνηση του Τούρκου πλοιάρχου να δεχτεί την ελληνική βοήθεια. Μας λέει ακόμα πως ο δήμαρχος Καλύμνου έστειλε ομάδα με έναν ιερέα να υψώσουν την ελληνική σημαία στα Ίμια, αλλά δεν λέει πως ήταν κι ο ίδιος ο δήμαρχος μαζί τους. Κάνει στη συνέχεια λόγο για μια ακραία εθνικιστική εφημερίδα που έστειλε δημοσιογράφους και φωτογράφο να κατεβάσουν την ελληνική σημαία και να υψώσουν την τουρκική. Ο Τύπος πυροδότησε την κοινή γνώμη και στις δύο χώρες και το όλο θέμα που ξεκίνησε από μια "αστεία" αφορμή εξελίχθηκε σε σοβαρή αντιπαράθεση. Έλληνες καταδρομείς κατέβασαν την τουρκική σημαία και ύψωσαν ξανά την ελληνική, ενώ Τούρκοι κομάντος αποβιβάστηκαν στη διπλανή βραχονησίδα. Η ένταση κορυφώθηκε στα τέλη Ιανουαρίου 1996 με ετοιμοπόλεμα πλοία των δύο πλευρών να περικυκλώνουν τις βραχονησίδες. Τέλος λέει πως η κρίση αποσοβήθηκε μόνο με την παρέμβαση του προέδρου των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον, την οποία παρουσιάζει ως καθοριστική. Αποσιωπά εντελώς την πτώση του ελικοπτέρου των τριών αξιωματικών του ελληνικού Π.Ν. και την επιστράτευση των εφέδρων. Αναφέρεται, ωστόσο, στις συνέπειες της κρίσης.
Φυσικά από της πηγές μας δεν θα μπορούσε να λείψει η Wikipedia. Στην επί μέρους σελίδα Κρίση των Ιμίων γίνονται λεπτομερείς περιγραφές των γεγονότων της κρίσης, των συνεπειών της και των γεγονότων από την κρίση το 1996 έως το δεκάλεπτο επεισόδιο (Μάρτιος 2024) ανάμεσα σε τουρκική ακταιωρό και σκάφος του ελληνικού Λ.Σ. Αναφέρεται και στην πτώση του ελικοπτέρου, κατονομάζοντας τους τρεις αξιωματικούς που έχασαν τη ζωή τους (τους υποπλοιάρχους Παναγιώτη Βλαχάκη και Χριστόδουλο Καραθανάση και τον αρχικελευστή Έκτορα Γιαλοψό). Η εν λόγω αναφορά είναι λεπτομερής και παραθέτει τις απόψεις για την πτώση του ελικοπτέρου. Η μία λέει πως έπεσε από την κακοκαιρία, η δεύτερη από βλάβη (επίσημη ανακοίνωση) και η τρίτη πως οι Τούρκοι το κατέρριψαν, είτε με κανονιοβολισμούς από πλοίο, είτε με πυρά των κομάντος στην βραχονησίδα και τονίζει πως αυτή η άποψη είναι πολύ διαδεδομένη με τους υποστηρικτές της να λένε πως το γεγονός αποκρύφθηκε για να λήξει η κρίση και να μην οδηγηθούμε σε πόλεμο κανονικό. Αναφέρει τις διεθνείς αντιδράσεις και τις συνέπειες της κρίσης. Και ως ουσιαστικό κερδισμένο παρουσιάζει τις ΗΠΑ (η Ελλάδα ταπεινώθηκε και η Τουρκία δεν αποκόμισε κάποιο κέρδος). Για την θέση της αυτή επικαλείται τον Τούρκο διπλωμάτη και πολιτικό Αχμέτ Νταβούτογλου. Τέλος, σε αντίθεση με τους Σημίτη και Clogg, αναφέρει την παρουσία του αμερικανικού στόλου στην περιοχή, ο οποίος επέβλεψε την αποχώρηση.
Ως προς τις προσωπικές μου θέσεις πιστεύω πως οι Τούρκοι κατέρριψαν το ελικόπτερο με τους ήρωες των Ιμίων, καθώς μου το έχει πει απόστρατος του Π.Ν., ο οποίος ήταν παρών στα Ίμια και το είδε. Ακόμα αντιμετωπίζω με σχετική καχυποψία τις ΗΠΑ και το γεγονός πως με ένα τηλεφώνημα απέτρεψε πόλεμο, σε συνδυασμό με την επί σειρά ετών ή και δεκαετιών πώληση όπλων σε Ελλάδα και Τουρκία, όπως κάθε Έλληνας πολίτης γνωρίζει. Ήταν άραγε η κρίση στημένη από τις ΗΠΑ για την προώθηση των οπλοπωλήσεων της; Είχε η Αμερική σκοπό να εφαρμόσει επάνω σε εμάς και τους Τούρκους το διαίρει και βασίλευε; Αναπάντητα ερωτήματά μου, που παραμένουν (προσωπικές μου) υποψίες. Εν κατακλείδι, η τουρκική προκλητικότητα συνεχίζεται ως τις μέρες μας με διάφορους τρόπους και μόνη μας ουσιαστική ελπίδα είναι να βγει αληθινός ως προς τις προφητείες του περί διαμελισμού της Τουρκίας ο Άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης...
Ιστοριοδίφης
ΠΗΓΕΣ
- Κώστας Σημίτης, Πολιτική για μια δημιουργική Ελλάδα 1996-2004, σελ. 58-74
- Richard Clogg, Συνοπτική ιστορία της Ελλάδας 1770-2000, σελ. 252-254
- Wikipedia, Η κρίση των Ιμίων, σύνδεσμος https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CF%81%CE%AF%CF%83%CE%B7_%CF%84%CF%89%CE%BD_%CE%99%CE%BC%CE%AF%CF%89%CE%BD
- Προσωπικές αναμνήσεις
- Μαρτυρία απόστρατου αξιωματικού του Π.Ν.
No comments:
Post a Comment